Kreppuhagfręši

Aftur til kreppuhagfręši: Krķsan 2008 eftir Paul Krugman, kom śt hér į landi 2009.

The return of depression economics and the crisis of 2008 į enska tungu.

Bók sem ég keypti 2009/10 og las žį.

Fer yfir żmsar žęr krķsur sem komiš hafa ķ żmsum heimshlutum og reynir aš śtskżra žęr. Skemmtilegt aš lesa eins og fram kemur ķ 5. kafla og bera saman viš „Žaš varš hrun“-stjórnin sem gerši allt vitlaust og lengdi nišursveifluna. Žį er 8. kafli saga bankastarfsemi fręšandi. Forvitnilegt aš sjį hversu oft menn gera sömu mistökin aftur.

1. kafli

Grunnvandinn hefur veriš leystur

Robert Lucas 2003: Grunnvandinn viš kreppuvarnir hefur ķ ašalatrišum veriš leystur

Kķna, Deng Xiaoping og kapitalisminn

Barnagęslusamfélagiš

Žrišji heimurinn - óhįš rķki vs. fįtęk vanžróuš rķki

2. kafli

Višvörun hunsuš: Krķsan ķ Rómönsku-Amerķku

Mexķkó eftir 1980 til 1995

Argentķna upp śr 1982

Tequilakrķsan

3. kafli

Japan festist ķ gildru

Japan 1991 - 2003

4. kafli

Krķsan ķ Asķu

Thailand 1990, 2. jślķ 1997

Nįlęg lönd, Sušur-Kórea, Indónesia

Argentķna 2002

5. kafli

Pólitķsk spilling

 

John Maynard Keynes reyndi aš skżra orsakir nišursveiflunnar 1930 sem rišstraumstruflanir, ž.e. aš kapķtalisminn vęri ekki daušadęmdur, aš takmarkaš inngrip vęri allt sem žyrfti, gefa efnahagsvélinni start.

 

Žegar efnahagslęgšir koma ķ Bandarķkjunum er žess vęnst aš Sešlabanki Bandarķkjanna lękki vexti til aš örva efnahagslķfiš. Žess er einnig vęnst aš skattar verši lękkašir til aš żta undir eyšslu.

Viš vęntum žess sannarlega ekki aš efnahagslęgšum sé mętt meš žvķ aš hękka skatta, draga śr eyšslu og hękka vexti.

 

Žrjįr tegundir myntfyrirkomulags, allar meš sķna galla:

o   Vera meš sjįlfstęša peningastefnu og lįta gengiš sveiflast aš vild, flotgengi - kleift aš berjast gegn efnahagslęgšum en veldur mikilli óvissu fyrir atvinnulķfiš

o   festa veršgildi gengisins, fastgengisstefna - einfaldara fyrir atvinnulķfiš

o   višhalda breytilegu gengi - gerlegt meš eftirliti meš fjįrmagnshreyfingum, eša höftum

 

Žjóšhagfręšingar vilja žrennt:

o   įkvöršunarrétt til aš geta barist gegn efnahagslęgšum og slegiš į veršbólgu

o   stöšugt gengi til žess aš fyrirtęki standi ekki frammi fyrir mikilli óvissu

o   frelsi ķ alžjóšavišskiptum

Ekki hęgt aš verša viš öllum žrem kröfunum!

 

Veršhrun į eignum getur valdiš hruni banka sem įšur voru traustir.

Nišursveifla, hįir vextir og fallandi gengi geta leitt til žess aš traust fyrirtęki verša gjaldžrota.

Ef til vill er žaš ekki svo góš hugmynd aš kaupa žegar allir forša sér meš hraši.

Sjįlfsešjandi spįkaupmennskuhlaup

 

Sumariš 1998 var kominn efnahagsleg nišursveifla og žį leitušu Brasilķumenn til AGS og geršu įętlun sem įtti aš leiša til efnahagslegs stöšugleika. Žeir voru žį meš nįnast enga veršbólgu og nišursveiflu ķ efnahagslķfinu. Įętlunin fól ķ sér hęrri skatta, samdrįtt ķ opinberum śtgjöldum og įframhaldandi himinhįir vextir. Žeir tóku upp stefnu sem tryggši aš žeir lentu ķ djśpri efnahagslęgš įriš 1999.

 

Taka žįtt ķ traustsleik. Vinna traust spįkaupmanna!

Hruniš ķ Asķu. Hefši veriš betra aš lįta gjaldmišlana einfaldlega hrynja?

6. kafli

Drottnarar alheimsins

Vogunarsjóšir - Hedge funds, skortstaša og gnóttstaša

George Soros og Quantum sjóšurinn

Bretland 1992, of hįtt gengi, ERM, flotgengi

Mahathir Mohamad Malasķu og samsęri vogunarsjóša

Hong Kong 1998 og įrįs į gjaldmišil. Keyptu innlend hlutabréf, tap vogunarsjóša

Potemkinhagkerfiš - Potemkintjöld

LTMC - Long term capital management

7. kafli

Veršbólur Greenspans

Gott gengi fjįrmįlalķfsins hafši lķtiš meš peningastefnuna aš gera

Nżting upplżsingatękni

Greenspan varaši viš óhóflegri įfergju, en gerši aldrei neitt til aš stemma stigu viš henni

Śtbreidd skošun aš veršbólga ykist ef atvinnuleysi fęri undir um žaš bil 5,5%

Atvinnuleysi fór nišur fyrir 4% en veršbólga lét ekki kręla į sér

Myndir bls. 127 og 128

Netbólan įriš 2000, Ponzisvikamylla

Hśsnęšisveršbóla, undirmįlslįn, skuldabréfavafningar - CDO meš AAA flokkun

8. kafli

Bankastarfsemi ķ skugga

Saga bankastarfsemi, gullsmišir, Sešlabanki Bandarķkjanna stofnašur 1913

Krķsur: 1873, 1907 fjįrvörslusjóšir, 1930, 1931 og 1933

Glass Steagall lög, tvenns konar bankar: višskiptabankar og fjįrfestingabankar

Skuggabankakerfi, uppbošsskuldabréf Lehman Brothers

Community reinvestment lög 1977, Fannie Mae & Freddi Mac, afnįm Glass Steagall 1999

 

Krķsan hefur snśist um įhęttu fyrirtękja sem aldrei lutu neinum reglum

Tķšarandinn hafši horn ķ sķšu reglna

9. kafli

Summan af óttanum

10. kafli

Aftur til kreppuhagfręši